के तेज शमशेर राणा वीरगञ्जको नयाँ राजनीतिक ब्रान्ड बन्न सक्छन्?

के तेज शमशेर राणा वीरगञ्जको नयाँ राजनीतिक ब्रान्ड बन्न सक्छन्?
समाजसेवाबाट राजनीतिसम्मको यात्रा, वैकल्पिक नेतृत्वको खोजी र वीरगञ्जको बदलिँदो राजनीतिक मनोविज्ञान

सुसन भट्टराई| वीरगञ्ज

मधेश प्रदेशको आर्थिक राजधानी वीरगञ्ज यतिबेला केवल व्यापार, उद्योग र सीमापार कारोबारको केन्द्र मात्र होइन, बदलिँदो राजनीतिक मनोविज्ञानको प्रयोगशाला पनि बनेको छ। परम्परागत दलहरूप्रति बढ्दो निराशा, सुशासनको अपेक्षा, युवा मतदाताको विस्तार र सामाजिक सञ्जालको प्रभावले यहाँ नयाँ राजनीतिक अनुहारहरूलाई अवसर प्रदान गरिरहेको छ।

यही परिवेशमा एउटा नाम पछिल्लो समय निरन्तर चर्चामा छ— तेज शमशेर जङ्गबहादुर राणा।

केही वर्षअघिसम्म सामाजिक सेवामा सीमित देखिएका राणा अहिले वीरगञ्जको राजनीतिक बहसमा प्रवेश गरिसकेका छन्। लागूऔषध दुर्व्यसनविरुद्धको अभियान, युवा पुनर्स्थापना, सामुदायिक सेवाका कार्यक्रम तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीप्रतिको झुकावले उनलाई चर्चाको केन्द्रमा ल्याएको छ।

प्रश्न अब केवल उनको लोकप्रियताको होइन; प्रश्न यो हो— के तेज शमशेर राणा वीरगञ्जको नयाँ राजनीतिक ब्रान्ड बन्न सक्छन्?

परिवर्तन खोजिरहेको शहर

वीरगञ्ज नेपालको प्रमुख व्यापारिक प्रवेशद्वार हो। देशको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान गर्ने यो शहरले विगत केही दशकदेखि विकासका अनेक चुनौती पनि झेलिरहेको छ।

फोहोर व्यवस्थापन, अव्यवस्थित सडक, ट्राफिक समस्या, युवाको बेरोजगारी, सीमावर्ती अपराध, लागूऔषधको बढ्दो प्रभाव र राजनीतिक ध्रुवीकरणले नागरिकहरूलाई नयाँ विकल्प खोज्न बाध्य बनाएको छ।

स्थानीय विश्लेषकहरूका अनुसार मतदाताको सोचमा अहिले ठूलो परिवर्तन आएको छ। विगतमा जातीय, पारिवारिक वा दलगत आधारमा मतदान गर्ने प्रवृत्ति बलियो थियो। अहिले भने कार्यसम्पादन, पारदर्शिता र नेतृत्व क्षमताको प्रश्न अगाडि आउन थालेको छ।

यही परिवेशले सामाजिक क्षेत्रबाट आएका व्यक्तिहरूलाई राजनीतिक सम्भावनाको नयाँ ढोका खोलिदिएको छ।

लागूऔषधविरुद्धको अभियानबाट निर्माण भएको छवि

तेज शमशेर राणाको सार्वजनिक पहिचानको मुख्य आधार राजनीतिकभन्दा सामाजिक क्षेत्र नै हो।

पछिल्लो एक दशकदेखि उनले सञ्चालन गर्दै आएको “सक्षम नेपाल सुधार केन्द्र” ले लागूऔषध दुर्व्यसनमा फसेका युवाहरूलाई परामर्श, उपचार र पुनर्स्थापनाको अवसर उपलब्ध गराउँदै आएको बताइन्छ।

सीमावर्ती शहर भएकाले वीरगञ्जमा लागूऔषधको समस्या नयाँ होइन। तर यसको समाधानमा सरकारी संरचनाभन्दा नागरिक समाजको भूमिका धेरै प्रभावकारी देखिएको अवस्थामा राणाको कामले धेरै परिवारको ध्यान आकर्षित गरेको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्— नेपालमा सामाजिक सेवाबाट स्थापित छवि राजनीतिक पूँजीमा रूपान्तरण हुने सम्भावना धेरै हुन्छ। विशेषगरी युवा पुस्तासँग प्रत्यक्ष काम गरेका व्यक्तिहरूले विश्वासको आधार निर्माण गर्न सक्छन्।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र नयाँ पुस्ताको राजनीति

२०७९ पछिको नेपाली राजनीतिमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले एउटा नयाँ विमर्श स्थापना गरेको छ— “पुराना अनुहार होइन, नयाँ सोच।”

युवाहरू, व्यवसायी वर्ग र शहरी मतदातामाझ बढेको यो आकर्षण वीरगञ्जमा पनि देखिन्छ।

तेज शमशेर राणाले सार्वजनिक रूपमा आफू राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यशैली र परिवर्तनकारी सोचबाट प्रभावित भएको बताएका छन्। उनले आफू पदको आकांक्षी नभई समाज र देशका लागि योगदान गर्न पार्टीमा आबद्ध भएको उल्लेख गरेका छन्।

तर राजनीतिमा अक्सर एउटा रोचक यथार्थ हुन्छ— धेरै प्रभावशाली नेतृत्वहरू प्रारम्भमा आफू पदका लागि होइन, परिवर्तनका लागि आएको दाबी गर्छन्। समय र परिस्थितिले उनीहरूलाई नेतृत्वको भूमिकामा पुर्‍याउँछ।

त्यसैले राणाको वर्तमान अभिव्यक्ति र भविष्यको राजनीतिक यात्राबीचको दूरी अहिले नै मापन गर्न सकिँदैन।

राजनीतिक सन्देश

यद्यपि सार्वजनिक रूपमा उम्मेदवारी घोषणा नगरेका राणाको नाम राजनीतिक वृत्तमा चर्चा हुनुको एउटा कारण हाल उनी वीरगञ्ज महानगरपालिका क्षेत्र नं. १ को क्षेत्रीय सभापति पदका उम्मेदवार का रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको चुनाव चिह्न घण्टीसहित देखिएका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यस्ता सन्देशहरूले परम्परागत राजनीतिक नाराभन्दा सुशासन र व्यवस्थापनलाई बढी प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। विशेषगरी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्थापित गर्न खोजेको “नयाँ राजनीतिक संस्कार”स्पष्ट देखिन्छ।

राणा नामको ऐतिहासिक प्रभाव

तेज शमशेर राणाको नामसँग अर्को रोचक आयाम पनि जोडिएको छ— ऐतिहासिक विरासत।

वीरगञ्जको इतिहास र राणा शासनकालबीचको सम्बन्धका कारण राणा परिवारसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूप्रति स्थानीय स्तरमा एउटा अतिरिक्त चासो देखिने गरेको छ।

यद्यपि आधुनिक लोकतान्त्रिक राजनीतिमा वंशीय पहिचानभन्दा कार्यसम्पादनलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढिरहेको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार राणाको वास्तविक शक्ति उनको पारिवारिक इतिहास होइन; सामाजिक क्षेत्रबाट निर्माण भएको विश्वास हो।

युवा मतदाता र सम्भावित प्रभाव

आगामी स्थानीय तह निर्वाचनमा पहिलो पटक मतदान गर्ने र १८–४० वर्ष उमेर समूहका मतदाताको संख्या निर्णायक हुन सक्ने आँकलन छ।

यो पुस्ता परम्परागत राजनीतिक भाषाभन्दा परिणाममुखी नेतृत्वतर्फ आकर्षित देखिन्छ।

तेज शमशेर राणाको लोकप्रियताको आधार पनि यही समूह हो।

सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय उपस्थिति, युवासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क, लागूऔषधविरुद्धको अभियान र वैकल्पिक राजनीतिक धारसँगको सम्बन्धले उनलाई युवा मतदातामाझ परिचित बनाएको छ।

यदि यो समर्थन संगठनात्मक शक्तिमा रूपान्तरण भयो भने भविष्यमा उनी स्थानीय राजनीतिका प्रभावशाली पात्र बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ।

अवसरभन्दा ठूलो चुनौती

तर राजनीतिक ब्रान्ड बन्ने यात्रा सजिलो छैन।

वीरगञ्जको राजनीति जातीय समीकरण, व्यापारिक हित, दलगत संगठन, पुराना राजनीतिक नेटवर्क र स्थानीय शक्ति केन्द्रहरूबाट प्रभावित हुँदै आएको छ।

यस्तो संरचनाभित्र नयाँ अनुहारले स्थापित हुन तीनवटा परीक्षा पार गर्नुपर्ने हुन्छ:

पहिलो, लोकप्रियतालाई संगठनमा रूपान्तरण गर्न सक्ने क्षमता।

दोस्रो, सामाजिक सेवाभन्दा पर गएर स्पष्ट राजनीतिक तथा विकास दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने योग्यता।

तेस्रो, आलोचना, प्रतिस्पर्धा र राजनीतिक दबाबबीच आफ्नो विश्वसनीयता कायम राख्ने क्षमता।

यी तीनै पक्षमा सफलता हासिल गर्न सके मात्र कुनै व्यक्ति राजनीतिक ब्रान्ड बन्न सक्छ।

सम्भावनाको सुरुवात मात्र

आजको अवस्थामा तेज शमशेर जङ्गबहादुर राणा वीरगञ्जको सबैभन्दा चर्चित उदाउँदो राजनीतिक अनुहारमध्ये एक हुन् भन्न सकिन्छ।

तर उनी अझै स्थापित राजनीतिक नेता भइसकेका छैनन्।

उनको लोकप्रियता सामाजिक सेवाबाट निर्माण भएको छ। राजनीतिक प्रभाव भने अबको यात्रा, संगठनात्मक भूमिका, जनसम्पर्क र सार्वजनिक कार्यसम्पादनले निर्धारण गर्नेछ।

तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—

वीरगञ्ज परिवर्तनको खोजीमा छ। नयाँ पुस्ता नयाँ नेतृत्व खोजिरहेको छ। वैकल्पिक राजनीतिक चेतना विस्तार भइरहेको छ।

यही बदलिँदो परिवेशमा तेज शमशेर राणा एउटा व्यक्तिभन्दा बढी एउटा सम्भावनाको नाम बनेका छन्।

अब प्रश्न केवल यति हो—

के यो सम्भावना भविष्यमा वीरगञ्जको नयाँ राजनीतिक ब्रान्डमा रूपान्तरण हुनेछ, कि स्थानीय राजनीतिका अनेक सम्भावनामध्ये अर्को एउटा चर्चित अध्यायमै सीमित रहनेछ?

यसको उत्तर आगामी केही वर्षको राजनीतिक यात्राले दिनेछ।