संकटको चौराहामा नेपाली कांग्रेस: पुस्तान्तरणको बहस र नेतृत्वको परीक्षा

सुसन भट्टराई, पुष १८, काठमाडाैँ-नेपाली कांग्रेस इतिहासको यस्तो मोडमा आइपुगेको छ, जहाँ विगतको गौरवले मात्र भविष्यको यात्रा तय गर्न सक्दैन।

प्रजातन्त्र स्थापनादेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक यात्रामा निर्णायक भूमिका खेलेको यो पार्टी आज आफ्नै आन्तरिक द्वन्द्व, निर्णयहीनता र नेतृत्व संकटको जालोमा अल्झिएको छ।

१५औँ महाधिवेशन समयमै हुन नसक्नु केवल संगठनात्मक असफलता होइन, यो कांग्रेसको राजनीतिक चेतना र नेतृत्व संस्कारमाथिको गम्भीर प्रश्न हो।

महाधिवेशनको विषयले आज कांग्रेसलाई दुई धारमा उभ्याएको छ—एकातिर यथास्थितिलाई जोगाइराख्न चाहने नेतृत्व, अर्कोतिर समयअनुकूल परिवर्तन खोज्ने पुस्तान्तरणको आवाज।

यही द्वन्द्वको केन्द्रमा छन् पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा र महामन्त्रीद्वय गगन थापा तथा विश्वप्रकाश शर्मा।

मेलमिलापको पार्टी र आन्तरिक विखण्डनको यथार्थ

नेपाली कांग्रेसले मेलमिलाप दिवस मनाइरहँदा पार्टीभित्र भने मेलभन्दा बढी दूरी देखिन्छ।

भाषणमा एकता, व्यवहारमा अविश्वास—यो विरोधाभास आज कांग्रेसको पहिचान जस्तै बनेको छ।

नेतृत्व तहमा संवादभन्दा पनि शक्ति सन्तुलनको खेल हावी हुँदा पार्टी कार्यकर्ता तहसम्म निराशा फैलिएको छ।

मेलमिलाप कांग्रेसको ऐतिहासिक मूल्य हो, तर आज त्यो मूल्य औपचारिक समारोहमा सीमित भएको छ।

वास्तविक मेल भने निर्णय प्रक्रियामा देखिनुपर्थ्यो, तर त्यही प्रक्रियामा सबैभन्दा ठूलो अवरोध देखिएको छ।

महाधिवेशन : कांग्रेसको मुटु

महाधिवेशन कांग्रेसका लागि केवल नेतृत्व चयनको प्रक्रिया होइन, यो पार्टीको मुटु हो।

यही प्रक्रियाबाट संगठन चलायमान हुन्छ, नीति नवीकरण हुन्छ र कार्यकर्तामा ऊर्जा भरिन्छ।

तर विडम्बना, कांग्रेसमा महाधिवेशन अब नियमित अभ्यास होइन, विवादको पर्याय बन्न थालेको छ।

क्रियाशील सदस्यता नवीकरणदेखि वडा अधिवेशनसम्मका आधारभूत प्रक्रिया समयमै सम्पन्न हुन नसक्नु नेतृत्वको व्यवस्थापकीय असफलताको प्रमाण हो।

प्रश्न उठ्छ—यदि पार्टीले आफ्नै विधानअनुसार काम गर्न सक्दैन भने उसले देशलाई कसरी विधिको शासन दिन सक्छ?

नियमित महाधिवेशनको असफलता र त्यसपछिको अन्योल

नियमित महाधिवेशन स्थगनको निर्णयले कांग्रेसलाई स्पष्ट दिशातर्फ होइन, अन्योलतर्फ धकेल्यो।

नेतृत्वले स्पष्ट समयरेखा दिन नसक्दा पार्टीभित्र अविश्वास बढ्दै गयो। यही शून्यतामा विशेष महाधिवेशनको बहस जन्मियो।

विशेष महाधिवेशनको कुरा उठ्नासाथ त्यसलाई पार्टी विभाजनसँग जोड्ने प्रयास भयो।

तर यथार्थमा विभाजनको डरभन्दा ठूलो खतरा निर्णय नलिने संस्कार हो, जसले पार्टीलाई क्रमशः कमजोर बनाउँदै लैजान्छ।

गगन थापा : परिवर्तनको स्पष्ट स्वर

गगन थापा कांग्रेसभित्र परिवर्तनको सबैभन्दा स्पष्ट र निर्भीक स्वर बनेका छन्। उनी सत्ता वा पदका लागि होइन, पार्टीलाई समयसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइरहेका छन्।

उनका अभिव्यक्तिहरूमा असन्तोष मात्र होइन, समाधानको संकेत पनि छ।

उनको तर्क सरल छ—यदि नेतृत्वले समयमै जिम्मेवारी पूरा गर्न सक्दैन भने पार्टीले वैधानिक विकल्प खोज्नुपर्छ।

यही सोचबाट विशेष महाधिवेशनको प्रस्ताव आएको हो। यो प्रस्ताव विद्रोह होइन, विधिको प्रयोग हो।

विश्वप्रकाश शर्मा : विचार र संगठनको पुल

विश्वप्रकाश शर्मा कांग्रेसभित्र भावनात्मक वक्ता मात्र होइन, संगठन र विचारलाई जोड्ने नेता हुन्।

उनी पार्टीलाई फुटाउने होइन, नियममा फर्काउने पक्षमा उभिएका छन्।

विशेष महाधिवेशनबारे उनको धारणा स्पष्ट छ—नियमित प्रक्रिया अवरुद्ध हुँदा विधानले दिएको अधिकार प्रयोग गर्नुपर्छ।

उनको भूमिका कांग्रेसभित्र सन्तुलनकारी छ, जहाँ उनी परिवर्तनको पक्षमा उभिएर पनि पार्टी एकताको महत्त्वलाई अस्वीकार गर्दैनन्।

भृकुटीमण्डपको सन्देश

विशेष महाधिवेशनका लागि भृकुटीमण्डपको हल बुक गर्नु प्रतीकात्मक तर शक्तिशाली कदम थियो।

यसले बहसलाई कागजबाट व्यवहारमा ल्यायो। यो कदमले नेतृत्वलाई दबाबमा पार्‍यो र पार्टीभित्रको शक्ति संरचना खुला रूपमा सतहमा आयो।

यो घटनाले कांग्रेस अब केवल बन्द कोठामा चल्ने पार्टी होइन, खुला बहसतर्फ धकेलिँदै छ भन्ने सन्देश पनि दियो।

देउवा नेतृत्व : अनुभवको भारी बोकेको वर्तमान

शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिका अनुभवी नेता हुन्। तर अनुभव तब अर्थपूर्ण हुन्छ जब त्यसले समयअनुकूल निर्णय दिन सक्छ।

महाधिवेशन विवादमा देउवा नेतृत्वले स्पष्ट मार्गदर्शन दिन नसक्नु नै सबैभन्दा ठूलो आलोचना हो।

उनको नेतृत्वमा पार्टीले संकट व्यवस्थापनभन्दा पनि संकट टार्ने नीति अपनाएको देखिन्छ।

मौनता, ढिलाइ र अस्पष्टता—यी सबैले कांग्रेसलाई थप कमजोर बनाएको छ।

निर्णयहीनता : नेतृत्वको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी

नेतृत्वको मौनता कहिलेकाहीँ रणनीति हुन सक्छ, तर लामो समयसम्मको मौनता असक्षमताको संकेत बन्छ।

महाधिवेशनको विषयमा देखिएको निर्णयहीनताले कार्यकर्ता तहसम्म निराशा फैलाएको छ।

पार्टी बैठकहरू बसिरहेका छन्, तर ती बैठकहरू समाधानभन्दा बढी समय बिताउने थलो जस्ता देखिएका छन्।

पार्टी विभाजनको डर र वास्तविक खतरा

विशेष महाधिवेशनले पार्टी फुट्छ भन्ने तर्क बारम्बार उठाइन्छ। तर इतिहासले देखाएको छ—पार्टी फुटाउने कारण प्रक्रिया होइन, नेतृत्वको अहंकार र संवादहीनता हो। नियमअनुसार गरिएको बहसले पार्टीलाई बलियो बनाउँछ, कमजोर होइन।

वास्तविक खतरा भनेको समयमै निर्णय नलिनु हो, जसले पार्टीलाई जनताबाट टाढा पुर्‍याउँछ।

कांग्रेसको भविष्य र पुस्तान्तरणको अनिवार्यता

आगामी चुनाव नजिकिँदै गर्दा कांग्रेसको अवस्था चिन्ताजनक छ। संगठन कमजोर, कार्यकर्ता निराश र नेतृत्व अनिश्चित—यस्तो अवस्थामा चुनावी प्रतिस्पर्धा कठिन हुनेछ।

गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको पहल यही यथार्थबाट जन्मिएको हो। यो सत्ता कब्जाको खेल होइन, पार्टी जोगाउने प्रयास हो।

इतिहासले सोध्ने प्रश्न

नेपाली कांग्रेस आज इतिहासको कठघरामा उभिएको छ।

उसले या त समयको आवाज सुन्नेछ, या त विगतको भारी बोकेर भविष्य गुमाउनेछ।

महाधिवेशन विवादले एउटा स्पष्ट प्रश्न उठाएको छ—लोकतन्त्रको पाठ पढाउने पार्टीले आफ्नै घरभित्र लोकतन्त्र किन लागू गर्न सकेन?

यो प्रश्नको उत्तर कांग्रेसले अब व्यवहारबाट दिनुपर्ने समय आएको छ।

संकटको चौराहामा नेपाली कांग्रेस: पुस्तान्तरणको बहस र नेतृत्वको परीक्षा

बालेन–रवि गठबन्धन : संविधानको परीक्षा-सहकारी पीडितको न्यायमाथि चुनौती