बालेन–रवि समझदारी : परिवर्तनको नाममा जोखिम कि राजनीतिक पतनको सुरुवात ?

बालेन–रवि समझदारी : परिवर्तनको नाममा जोखिम कि राजनीतिक पतनको सुरुवात?

प्रशान्त कार्की-पाैष-१३ काठमाडौं—राजनीतिमा कहिलेकाहीँ एउटा निर्णयले वर्षौंको छवि, संघर्ष र जनविश्वासलाई एकैचोटि दाउमा राखिदिन्छ।

काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का अध्यक्ष रवि लामिछानेबीच भएको हालको समझदारीले यस्तै गम्भीर प्रश्नहरू उठाएको छ।

परिवर्तन, सुशासन र भ्रष्टाचारविरोधी नाराबाट उदाएका दुई व्यक्तित्वको सहकार्य सतहमा आकर्षक देखिए पनि, यसका भित्री तहहरूमा गहिरा नैतिक, राजनीतिक र विश्वसनीयतासम्बन्धी जोखिमहरू लुकेका छन्।

यस समझदारीलाई कतिपयले ‘वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको एकीकरण’ भनेर व्याख्या गरे पनि, ठूलो वर्गले यसलाई बालेनको राजनीतिक यात्रामा आएको सबैभन्दा विवादास्पद मोडका रूपमा हेरेका छन्।

विशेषतः रवि लामिछानेमाथि सहकारी ठगीसम्बन्धी गम्भीर आरोपहरू, अदालतमा चलिरहेका मुद्दा र सार्वजनिक विवादको पृष्ठभूमिमा यो सहकार्यले बालेनको पहिचान, विश्वसनीयता र भविष्यलाई नै प्रश्नको घेरामा ल्याएको छ।

बालेनको उदय र जनविश्वासको आधार

बालेन्द्र शाहको राजनीतिक उदय कुनै दलको छत्रछायामा होइन, जनआकांक्षाको बलमा भएको थियो।

स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौं महानगरको नेतृत्वमा पुग्दा उनले स्थापित दलहरूको पुरानो अभ्यासलाई चुनौती दिए।

अव्यवस्था, अतिक्रमण, सुशासन र जवाफदेहिताका विषयमा उनका निर्णयहरूले समर्थक मात्र होइन, आलोचकहरूलाई पनि बहसमा तान्यो।

उनका पक्ष–विपक्ष जे भए पनि, एउटा कुरा स्पष्ट थियो—बालेनलाई जनताले ‘परम्परागत राजनीतिबाट अलग’ विकल्पका रूपमा हेरेका थिए।

यही स्वतन्त्र छवि, भ्रष्टाचारविरोधी अडान र संस्थागत सुधारको भाष्यले उनलाई युवापुस्तामाझ लोकप्रिय बनाएको थियो।

बालेनको राजनीति व्यक्ति–केन्द्रित नभई प्रणाली–केन्द्रित हुनुपर्छ भन्ने अपेक्षा थियो। त्यसैले, उनी कुनै दलसँग औपचारिक गठबन्धनमा जाने निर्णयले धेरैलाई अचम्ममा पार्‍यो।

रवि लामिछाने र विवादको छायाँ

रवि लामिछाने नेपाली राजनीतिमा छिटो उदाएका प्रभावशाली पात्र हुन्।

सञ्चारकर्मीका रूपमा बनाएको पहिचान, भ्रष्टाचारविरोधी भाषण र ‘पुरानो राजनीतिका विरुद्ध’ को आक्रामक शैलीले उनलाई लोकप्रिय बनायो।

तर समयसँगै उनको राजनीतिक यात्रामा विवादको छायाँ बाक्लिँदै गयो।

सहकारी ठगीसम्बन्धी आरोपहरू, विभिन्न जिल्लामा दर्ता मुद्दाहरू र अदालतमा चलिरहेको प्रक्रिया सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा रहँदै आएको छ।

यहाँ महत्वपूर्ण कुरा के हो भने, मुद्दाको अन्तिम फैसला अदालतले गर्ने हो।

तर लोकतन्त्रमा नेता केवल कानुनी रूपमा मात्र होइन, नैतिक रूपमा पनि जनताप्रति उत्तरदायी हुन्छ।

जब कुनै राजनीतिक व्यक्तित्वमाथि गम्भीर आर्थिक अनियमितताका आरोपहरू निरन्तर उठिरहेका हुन्छन्, त्यो व्यक्तिसँग सहकार्य गर्ने अर्को नेताको छविमा पनि त्यसको असर पर्छ।

यही सन्दर्भमा बालेन–रवि समझदारीले प्रश्न उठाएको छ—के बालेनले आफ्नै मूल अडानसँग सम्झौता गरेका हुन् ?

समझदारीको राजनीतिक अर्थ

हाल सार्वजनिक भएको समझदारीले बालेनलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा अगाडि ल्याउने ढोका खोलेको दाबी गरिन्छ।

संसदीय नेतृत्व, प्रधानमन्त्रीको सम्भावित उम्मेदवारीजस्ता विषयहरू चर्चामा छन्। तर राजनीति केवल पद र सम्भावनाको खेल होइन; यो मूल्य, भरोसा र दीर्घकालीन विश्वसनीयताको पनि खेल हो।

बालेनले स्थानीय तहमा देखाएको नेतृत्व शैली राष्ट्रिय राजनीतिमा रूपान्तरण हुन सक्छ कि सक्दैन, त्यो अलग बहस हो।

तर विवादित पृष्ठभूमि बोकेको नेतृत्वसँग हातेमालो गर्दा उनले निर्माण गरेको ‘स्वतन्त्र र स्वच्छ’ छवि कमजोर पर्न सक्ने खतरा स्पष्ट देखिन्छ।

जनताले बालेनलाई पुरानो राजनीतिक संस्कृतिबाट टाढा राखेका थिए; अब उनी त्यही संस्कृतिका विवादग्रस्त पात्रसँग सहकार्यमा देखिनु जनविश्वासको दृष्टिले महँगो पर्न सक्छ।

युवा मतदाता र अपेक्षाको टकराव

बालेनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति युवापुस्ताको समर्थन थियो।

रोजगारी, अवसर, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको माग बोकेको पुस्ताले उनलाई आशाको प्रतीक मानेको थियो।

तर यही पुस्ता भ्रष्टाचार र आर्थिक अनियमितताप्रति अत्यन्त संवेदनशील पनि छ। सहकारी ठगीजस्ता मुद्दाहरूले हजारौँ बचतकर्ताको जीवन प्रभावित भएको यथार्थलाई युवा मतदाताले गम्भीर रूपमा लिन्छन्।

यस्तो अवस्थामा विवादित आरोपहरू सामना गरिरहेका व्यक्तिसँग सहकार्य गर्नु युवापुस्ताको अपेक्षासँग ठोक्किन सक्छ।

समर्थन आलोचनामा रूपान्तरण हुन समय लाग्दैन। सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक बहसमा देखिएको असन्तुष्टि यसैको संकेत हो।

नैतिक राजनीति बदनाम रणनीतिक गणित

राजनीतिमा रणनीति आवश्यक हुन्छ, तर नैतिकता विना रणनीति दीर्घकालीन हुँदैन।

बालेन–रवि समझदारीलाई कतिपयले ‘रणनीतिक जित’ भनेर व्याख्या गरे पनि, यसमा नैतिक राजनीतिको प्रश्न झन् तीखो बनेको छ।

के परिवर्तनको नाममा विवादलाई सामान्यीकरण गर्न मिल्छ? के अदालतमा विचाराधीन मुद्दाहरूलाई बेवास्ता गर्दै राजनीतिक सहकार्य गर्नु सही सन्देश हो?

नेपालजस्तो लोकतन्त्रमा जहाँ संस्थागत विश्वास पहिल्यै कमजोर छ, नेताहरूको नैतिक उदाहरण अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।

यदि परिवर्तनको दाबी गर्ने नेतृत्वले नै विवादप्रति आँखाँ चिम्लिन्छ भने, त्यो परिवर्तन कति विश्वसनीय रहन्छ?

बालेनको राजनीतिक भविष्य : जोखिमको बाटो

यो समझदारी बालेनको राजनीतिक करियरको ‘टर्निङ पोइन्ट’ बन्न सक्छ। सकारात्मक अर्थमा यसले उनलाई राष्ट्रिय नेतृत्वमा पुर्‍याउन सक्छ भन्ने तर्क गरिए पनि, नकारात्मक पक्षलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन।

छवि कमजोर हुनु, समर्थक टुट्नु र आलोचना तीव्र हुनु राजनीतिक यात्राका खतरनाक संकेत हुन्।

इतिहासले देखाएको छ—नेताहरू धेरैजसो कानुनी मुद्दाभन्दा पहिला जनमतको अदालतमा हार्छन्।

यदि बालेनले निर्माण गरेको जनविश्वास खस्कियो भने, पद र सम्भावनाले त्यो क्षति पूर्ति गर्न सक्दैन।

परिवर्तनको नाममा आत्मघाती निर्णय ?

बालेन–रवि समझदारीले नेपाली राजनीतिमा बहसको नयाँ अध्याय खोलेको छ। यो बहस केवल दुई व्यक्तिको सहकार्यमा सीमित छैन; यो वैकल्पिक राजनीति, नैतिक नेतृत्व र जनविश्वासको भविष्यसँग जोडिएको छ।

बालेनले स्थानीय तहमा बनाएको पहिचान राष्ट्रिय राजनीतिमा लैजान खोज्दा अपनाएको यो बाटो जोखिमपूर्ण देखिन्छ।

परिवर्तनको राजनीति भनेको केवल पुरानोलाई चुनौती दिनु मात्र होइन, नयाँ मानक स्थापित गर्नु पनि हो।

विवाद, आरोप र अनिश्चिततासँग सहकार्य गरेर त्यो मानक स्थापित हुन्छ कि हुँदैन, समयले देखाउनेछ।

तर यति भने निश्चित छ—यो निर्णय बालेनको राजनीतिक जीवनमा सबैभन्दा कठोर परीक्षणको सुरुवात हो।

यदि उनले जनअपेक्षासँगको दूरी बढाए भने, यो समझदारी परिवर्तनको सुरुवात होइन, सम्भावित राजनीतिक पतनको संकेतसमेत बन्न सक्छ।