झापा–५: लोकतन्त्रको चुनाव कि सत्ता अभिमानको प्रतियोगिता?

सुसन भट्टराई, माघ ८,काठमाडाैँ-नेपालको लोकतन्त्र फेरि एकपटक चुनावी मैदानमा उभिएको छ। तर प्रश्न यो होइन कि झापा–५ मा को जित्छ।
प्रश्न यो हो— के नेपालमा अझै लोकतन्त्र बाँकी छ, कि सत्ता केवल पुराना नेताहरूको निजी सम्पत्ति बनिसकेको छ?

एकातिर, सत्ता राजनीतिका सबैभन्दा अनुभवी रणनीतिकार केपी शर्मा ओली । अर्कोतिर, राजनीतिक दलहरूप्रति जनआक्रोशको प्रतीक बनेका बालेन्द्र शाह ।

झापा–५ मा भइरहेको प्रतिस्पर्धा चुनाव होइन— यो सत्ता अहंकार र जनआक्रोशबीचको खुला द्वन्द्व हो।

सत्ता राजनीतिका महारथी ओली

के.पी शर्मा ओली नेपाली राजनीतिका त्यस्ता नेता हुन्, जो लोकतन्त्रको नाममा सत्ता चलाउँछन् र सत्ताको नाममा लोकतन्त्र व्याख्या गर्छन्।

उनको राजनीतिक दर्शन सरल छ—जनता बदलिन्छन्, सत्ता बदलिँदैन।

ओलीका लागि लोकतन्त्र एउटा सिद्धान्त होइन,एक रणनीति हो। विपक्ष एउटा समस्या होइन, एक बाधा हो। जनता एउटा सार्वभौम शक्ति होइन, एक चुनावी अंक हो।

यदि लोकतन्त्र कम्पनी भएको भए, ओली त्यसका CEO हुन्थे—जहाँ शेयरधनि जनता हुन्,तर निर्णय बोर्डरूममा हुन्छ।

बालेन: विद्रोह कि नयाँ ब्रान्ड?

बालेन्द्र साह को उदय नेपाली राजनीतिमा दुर्घटना होइन। यो परम्परागत दलहरूप्रति जनताको निराशाको परिणाम हो।

तर प्रश्न उठ्छ— बालेन विकल्प हुन् कि केवल नयाँ ब्रान्ड?

उनको राजनीति क्रान्तिको भाषा बोल्छ,तर संरचनाको योजना कम देखिन्छ।

यदि ओली पुरानो राजनीतिक उद्योगका मालिक हुन् भने, बालेन नयाँ राजनीतिक स्टार्टअपका CEO हुन्— जहाँ vision छ,तर institutional roadmap अस्पष्ट छ।

नेपालको दुर्भाग्य के हो भने— यहाँ पुराना नेताहरूले देशलाई थकाएका छन्, र नयाँ नेताहरूले देशलाई अझै परिभाषित गर्न सकेका छैनन्।

झापा–५: चुनाव होइन, सत्ता वर्गको परीक्षा

झापा–५ को चुनाव लोकतन्त्रको उत्सव होइन। यो नेपालको सत्ता वर्गको परीक्षा हो।

यदि ओली जिते भने— यो जनताको जित होइन, पुरानो सत्ता संरचनाको पुनः वैधता हुनेछ।

यदि बालेन बलियो बने भने— यो केवल व्यक्तिगत सफलता होइन, दल प्रणालीमाथिको चेतावनी हुनेछ।

तर विडम्बना के हो भने— दुवै अवस्थामा नेपालको राजनीति अझै व्यक्तिवादी नै रहने सम्भावना छ।

लोकतन्त्रको नयाँ संस्करण: “ओलिगार्की प्लस पपुलिज्म”

नेपालको राजनीति अहिले दुई खतरनाक प्रवृत्तिको मिश्रण बनेको छ— पहिलो, ओलिगार्की (सत्ताको केही व्यक्तिमा केन्द्रिकरण)। दोस्रो, पपुलिज्म (भावनामा आधारित राजनीति)।

ओली ओलिगार्कीको प्रतिनिधि हुन्। बालेन पपुलिज्मको प्रतिनिधि हुन्। जब ओलिगार्की र पपुलिज्म भिड्छन्, लोकतन्त्र बीचमा पिसिन्छ। झापा–५ मा भइरहेको चुनाव यही त्रासदीको प्रत्यक्ष प्रदर्शन हो।

जनताको भूमिका: दर्शक कि निर्णायक?

सबैभन्दा ठूलो प्रश्न— जनता कहाँ छन्?

ओलीका लागि जनता मतदाता हुन्। बालेनका लागि जनता समर्थक हुन्। तर लोकतन्त्रमा जनता केवल मतदाता वा समर्थक होइनन्। उनीहरू नीति निर्माणका सहभागी हुनुपर्छ।

तर नेपालको राजनीतिमा जनता अझै दर्शकको भूमिकामा छन्— जहाँ नेता नाटक खेल्छन्, र जनता ताली बजाउँछन्।

व्यंग्यात्मक सत्य: नेपालमा चुनाव होइन, अहंकार प्रतिस्पर्धा हुन्छ

नेपालमा चुनाव हुँदा नीति प्रतिस्पर्धा हुँदैन। अहंकार प्रतिस्पर्धा हुन्छ।
ओली भन्छन्— “म बिना देश चल्दैन।”
बालेन भन्छन्— “म बिना देश बदलिँदैन।”
दुवै वाक्यमा एउटा साझा तत्व छ— “म”।

लोकतन्त्र “म” बाट होइन, “हामी” बाट चल्छ। तर नेपालको राजनीति अझै “म” को जेलबाट मुक्त हुन सकेको छैन।

झापा–५ ले नेता होइन, लोकतन्त्रको भविष्य तय गर्नेछ

झापा–५ मा भइरहेको चुनाव केपी ओली र बालेन शाहको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन।

यो प्रश्न हो— के नेपाल पुरानो सत्ता संरचनाको निरन्तरता रोज्छ, कि नयाँ राजनीतिक प्रयोगको जोखिम?

तर सबैभन्दा कटु सत्य के हो भने— ओली जिते पनि, नेपालले प्रणाली परिवर्तन पाउँदैन। बालेन जिते पनि, नेपालले तुरुन्त समाधान पाउँदैन।

किनभने समस्या नेता होइन, समस्या प्रणाली हो। झापा–५ मा जित्ने नेता जोसुकै होस्, हार्ने लोकतन्त्र नहोस्— यही नेपालको सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो।

नेपालको राजनीति अहिले यस्तो अवस्थामा पुगेको छ— जहाँ पुराना नेताहरू देशलाई चलाइरहेका छन्, र नयाँ नेताहरू देशलाई हल्लाइरहेका छन्।
तर कसैले पनि देशलाई बुझिरहेको छैन। झापा–५ मा चुनाव होइन, नेपालको राजनीतिक विवेक मतदान हुँदैछ।